De cultuur
De oorsprong van Sweet Lolita
Van rococoromantiek tot Japanse kawaii
Een Sweet Lolita-jurk kan bijna onwerkelijk schattig zijn.
Bolle rokken.
Linten.
Kant.
Pastelkleuren.
Kleine strikjes.
Aardbeien, taarten, bloemen, beren, linten en andere fantasierijke motieven.
Op het eerste gezicht lijkt het misschien een volkomen moderne fantasie.
Maar wie beter kijkt, ziet sporen van veel oudere kledingtradities.
Het ronde silhouet.
De uitgebreide versiering.
De romantische kleuren.
De voorliefde voor kant, linten en ornamenten.
Het gevoel je als een pop aan te kleden.
Sweet Lolita is niet zomaar uit het niets ontstaan.
De stijl ontstond in Japan door gekozen elementen uit historische Europese mode, Japanse ideeën over schattigheid en de beeldtaal van moderne straatmode opnieuw te interpreteren.
Tot de historische verwijzingen die vaak met Lolita worden verbonden, behoren de uitbundige versieringen van barok en rococo en de silhouetten van Victoriaanse jurken.
Die periodes werden alleen niet letterlijk gekopieerd.
Ze leverden bouwstenen.
In Japan werden die bouwstenen samengevoegd tot iets nieuws.
De barok
Een voorliefde voor overdaad
Lang voordat Lolita werd geassocieerd met pastelkleurige jurken en enorme strikken, kende de Europese mode al een lange fascinatie voor visuele overdaad.
Barokmode stond voor grandeur, uitgebreide versiering en kleding waarvan de luxe zichtbaar moest zijn.
Kostbare stoffen.
Sierband.
Borduurwerk.
Sieraden.
Grote ornamenten.
Het lichaam zelf kon een podium worden voor rijkdom, vakmanschap en maatschappelijke status.
De barok is geen rechtstreekse blauwdruk voor een moderne Sweet Lolita-jurk.
Maar de liefde voor versiering is duidelijk herkenbaar in de uitbundigere Lolita-ontwerpen.
Kijk maar naar een hedendaagse Sweet Lolita-jurk in prinsessenstijl:
lagen kant,
allerlei linten,
sierknopen,
geborduurde motieven,
grote strikken,
versierde panden,
en zorgvuldig gemaakte details die allemaal de aandacht trekken.
Niets hoeft minimalistisch te zijn.
De uitbundigste jurken lijken bijna te vieren dat meer ook echt meer kan zijn.
Daar wordt de vergelijking met de barok interessant.
Sweet Lolita is geen historische barokkleding.
Maar in beide stijlen heeft versiering een eigen betekenis.
De rococo
Het romantische hart van Sweet Lolita
Waar de barok grandeur toevoegt, brengt de rococo ons dichter bij de gevoelswereld die veel mensen met Sweet Lolita verbinden.
De rococo ontstond in het achttiende-eeuwse Europa als een lichtere, speelsere decoratieve stijl.
Tegenover de zwaardere pracht van de barok stond de rococo bekend om elegantie, verfijning, asymmetrische ornamenten, pastelkleuren en romantische beelden.
Roze.
Poederblauw.
Mintgroen.
Crème.
Lavendel.
Zachte bloemmotieven.
Linten.
Ruches.
Kant.
Wie zich in Sweet Lolita heeft verdiept, herkent deze vormen en kleuren meteen.
De verwantschap is vooral zichtbaar bij jurken waarvan de kleuren bijna aan snoepgoed doen denken.
Een lichtroze jurk vol linten en rozen.
Een mintgroene rok met taartmotieven.
Een lavendelkleurige JSK omzoomd met kant.
Een bonnet omlijst met fijne ruches.
Deze ontwerpen kunnen volledig Japans en helemaal van nu aanvoelen.
Toch doet hun romantische sfeer vaak denken aan de decoratieve wereld van het achttiende-eeuwse Europa.
Daarom is de rococo een belangrijk aanknopingspunt bij Sweet Lolita.
De stijl biedt een beeldtaal van zachtheid, versiering en fantasie, zonder een strikt historisch model voor te schrijven.
Het Victoriaanse tijdperk
De opbouw van het silhouet
Dan is er nog een belangrijke invloed:
de Victoriaanse mode.
Waar de rococo de romantische en decoratieve kant van Lolita helpt verklaren, biedt Victoriaanse kleding een ander aanknopingspunt voor het silhouet en de opbouw van de garderobe.
Hoge halslijnen.
Aansluitende lijfjes.
Gerimpelde mouwen.
Kanten kragen.
Versierde manchetten.
Wijde rokken.
Onderrokken in lagen.
Strikken.
De beeldtaal van negentiende-eeuwse kinder- en dameskleding is vaak herkenbaar in Lolita’s zorgvuldige balans tussen bedekkende kleding en versiering.
Het silhouet is daarbij bijzonder belangrijk.
Een Lolita-rok hangt niet zomaar langs het lichaam.
De vorm wordt opgebouwd.
Een petticoat of andere onderconstructie zorgt voor volume. Zo ontstaat het ronde of klokvormige silhouet dat een van de kenmerken van Lolita is geworden.
Mede daardoor kan Lolita er zo anders uitzien dan een gewone hedendaagse jurk.
De kleding volgt niet alleen het lichaam.
Ze vormt er een nieuwe omtrek omheen.
Lolita is geen Victoriaans kostuum
Dat onderscheid doet ertoe.
Bij een Lolita-jurk is het verleidelijk om te zeggen:
‘Dat is Victoriaans.’
Of:
‘Dat is rococo.’
Maar geen van beide omschrijvingen klopt helemaal.
Lolita is moderne Japanse mode.
Het Victoria and Albert Museum beschrijft Lolita als een Japanse straatstijl die in de jaren 1990 opkwam. Historische verwijzingen, waaronder rococo en Victoriaanse vormen, worden gecombineerd met Japanse ideeën over schattigheid en hedendaagse subcultuur.
Lolita reconstrueert dus geen historische garderobe.
De stijl kiest elementen uit de geschiedenis.
Een ontwerper kan een Victoriaanse kraag gebruiken.
Een op de rococo geïnspireerde schikking van linten.
Een popachtig silhouet.
Een moderne print.
Een Japans kawaiimotief.
En dat alles samenbrengen in een volledig nieuwe jurk.
Die keuze is wezenlijk.
Wat Japan eraan toevoegde
Historische verwijzingen alleen verklaren Sweet Lolita niet.
Anders zouden we het gewoon historische Europese mode noemen.
De verandering ontstond toen die verwijzingen samenkwamen met de Japanse jeugdcultuur en de langdurige fascinatie van het land voor schattigheid.
De Japanse mode had rond kawaii al een uitgesproken beeldtaal ontwikkeld.
Schattige personages.
Poppen.
Miniatuurvoorwerpen.
Zoetigheid.
Bloemen.
Dieren.
Kinderlijke motieven.
Zachte kleuren.
Speelse accessoires.
Deze ideeën konden worden omgezet in kleding.
Uiteindelijk werden ze onderdeel van de beeldtaal van Lolita.
Hier begint een moderne Sweet Lolita-jurk zich te onderscheiden van haar Europese voorbeelden.
Een Victoriaanse jurk kan kant hebben.
Een rococojurk kan linten hebben.
Maar een Sweet Lolita-jurk kan dit alles combineren:
kant + linten + aardbeien + beren + taartmotieven + een enorme strik + een petticoat + pastelroze.
Het resultaat is geen historische reconstructie.
Het is fantasie.
Van Europese geschiedenis naar Harajuku
Het verhaal eindigt dus niet in het Europa van de achttiende of negentiende eeuw.
Het komt uiteindelijk in Japan terecht.
Lolita ontstond aan het einde van de twintigste eeuw als herkenbare subcultuur binnen de Japanse straatmode, vooral via de alternatieve modescene van Harajuku. In de jaren 1990 kreeg de stijl steeds duidelijker vorm. Gespecialiseerde merken hielpen de beeldtaal ervan te bepalen.
Merken zoals Baby, the Stars Shine Bright en Metamorphose werden belangrijk binnen die groeiende Lolita-modescene. Andere labels verkenden Gothic, Classic en steeds uitbundigere interpretaties van de stijl.
Het resultaat was geen museumreproductie van Europese kleding.
Het was straatmode.
Kleding die mensen echt konden dragen.
Die bij een gemeenschap kon horen.
En die kon veranderen.
Sweet Lolita werd een van de herkenbaarste uitingen van die ontwikkeling.
Meer dan een jurk
Wie Sweet Lolita alleen ‘schattige kleding’ noemt, mist daarom een belangrijk deel.
De jurk is slechts het zichtbare oppervlak.
Daarachter ligt een lange reeks visuele verwijzingen.
Europese decoratieve tradities.
Victoriaanse silhouetten.
Japanse kawaiicultuur.
Straatmode uit Harajuku.
Onafhankelijke ontwerpers.
Subculturele gemeenschappen.
Gedrukte tijdschriften.
Muziek.
Illustratie.
Fantasie.
En de persoonlijke verbeelding van degene die de kleding draagt.
Lolita is dus geen historisch kostuum.
Maar ook niet zomaar een moderne trend.
Het is een collage van tijdperken.
Eeuwenoude vormideeën kunnen naast hedendaags Japans ontwerp bestaan.
Een door de rococo geïnspireerd lint kan naast een moderne tekenfilmprint voorkomen.
Een Victoriaans silhouet kan een aardbeienpatroon dragen.
Een historisch geïnspireerde bonnet kan worden gecombineerd met platformschoenen.
Het verleden hoeft niet in het verleden te blijven.
Het kan opnieuw worden vormgegeven.
